کمبود کدام ویتامین باعث خشکی دهان میشود؟

خشکی دهان مشکلی است که خیلی از افراد آن را به‌صورت موقتی یا مزمن تجربه می‌کنند؛ از احساس چسبندگی زبان و سختی در بلع گرفته تا بوی بد دهان و افزایش پوسیدگی دندان‌ها.

وقتی این وضعیت تکرار می‌شود، سؤال مهمی در ذهن شکل می‌گیرد: کمبود کدام ویتامین باعث خشکی دهان می‌شود؟

واقعیت این است که خشکی دهان همیشه به یک عامل ساده محدود نمی‌شود و در بسیاری از موارد، می‌تواند نشانه‌ای از کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی در بدن باشد؛ کمبودهایی که روی عملکرد غدد بزاقی، سلامت مخاط دهان و کیفیت بزاق تأثیر می‌گذارند.

در این مقاله بررسی می‌کنیم خشکی دهان دقیقاً چیست، چه ارتباطی با کمبود ویتامین‌ها دارد و کدام ریزمغذی‌ها می‌توانند در بروز یا تشدید این مشکل نقش داشته باشند؛ تا بتوانید با آگاهی بیشتر، علت خشکی دهان خود را شناسایی و برای رفع آن اقدام کنید.

خشکی دهان چیست و چرا نباید آن را نادیده گرفت؟

خشکی دهان حالتی است که در آن ترشح بزاق کاهش پیدا می‌کند یا بزاق کیفیت طبیعی خود را از دست می‌دهد و دهان رطوبت کافی ندارد؛ وضعیتی که از نظر علمی با عنوان زروستومیا شناخته می‌شود.

بزاق نقش مهمی در سلامت دهان دارد؛ از کمک به جویدن و بلع غذا گرفته تا محافظت از دندان‌ها، کنترل باکتری‌ها و حفظ سلامت لثه و مخاط دهان.

زمانی که این تعادل به هم می‌خورد، مشکلاتی مانند سختی در بلع و صحبت کردن، بوی بد دهان، افزایش پوسیدگی دندان، التهاب لثه، کاهش حس چشایی و حتی زخم‌ها و عفونت‌های دهانی ممکن است ایجاد شود.

خشکی دهان همیشه به معنای وجود یک بیماری جدی نیست و گاهی می‌تواند موقتی باشد؛ مثلاً به‌دلیل کم‌آبی بدن، استرس، مصرف برخی داروها یا خوابیدن با دهان باز.

اما اگر این حالت به‌صورت مداوم تکرار شود یا با علائمی مانند ترک لب‌ها، سوزش زبان یا التهاب لثه همراه باشد، می‌تواند نشانه یک مشکل زمینه‌ای مهم‌تر باشد؛ از جمله کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی که روی عملکرد غدد بزاقی و سلامت دهان تأثیر می‌گذارند.

علت خشکی دهان چیست؟

خشکی دهان می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و همیشه به یک عامل واحد محدود نیست. در بسیاری از موارد، این مشکل زمانی بروز می‌کند که ترشح بزاق کاهش پیدا می‌کند یا ترکیب و کیفیت بزاق تغییر می‌یابد.

یکی از شایع‌ترین علل خشکی دهان، مصرف برخی داروها مانند داروهای ضدافسردگی، ضدحساسیت، داروهای فشار خون و داروهای ضداحتقان است که به‌طور مستقیم روی عملکرد غدد بزاقی اثر می‌گذارند.

علاوه بر داروها، برخی بیماری‌ها و شرایط زمینه‌ای نیز می‌توانند عامل خشکی دهان باشند. بیماری‌هایی مانند دیابت، اختلالات خودایمنی، مشکلات تیروئیدی و سندروم‌هایی که غدد بزاقی را درگیر می‌کنند، ممکن است باعث کاهش ترشح بزاق شوند.

کم‌آبی بدن نیز یکی دیگر از دلایل مهم است؛ زمانی که بدن مایعات کافی دریافت نمی‌کند، تولید بزاق هم کاهش می‌یابد.

در کنار این موارد، عفونت‌ها و التهاب‌های دهانی، مشکلات دندان و لثه، مصرف دخانیات، الکل و حتی استرس‌های طولانی‌مدت می‌توانند تعادل طبیعی دهان را به هم بزنند و احساس خشکی ایجاد کنند.

با این حال، یکی از علت‌هایی که معمولاً کمتر به آن توجه می‌شود، کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی است؛ کمبودهایی که می‌توانند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم عملکرد غدد بزاقی و سلامت مخاط دهان را تحت تأثیر قرار دهند.

در ادامه مقاله، به‌طور دقیق بررسی می‌کنیم که کمبود کدام ویتامین‌ها و ریزمغذی‌ها می‌تواند باعث خشکی دهان شود و هر کدام از آن‌ها چگونه در بروز یا تشدید این مشکل نقش دارند.

کمبود کدام ویتامین باعث خشکی دهان میشود؟

جدول ویتامین‌ها و مواد معدنی مؤثر در خشکی دهان

کمبود ویتامین A

ویتامین A یکی از مهم‌ترین ریزمغذی‌ها برای حفظ سلامت مخاط دهان و عملکرد طبیعی غدد بزاقی است.

این ویتامین در بازسازی سلول‌های پوششی دهان نقش دارد و به حفظ رطوبت طبیعی مخاط کمک می‌کند؛ به همین دلیل، کمبود آن مستقیماً روی کیفیت بزاق اثر می‌گذارد.

وقتی بدن با کمبود ویتامین A مواجه می‌شود، مخاط دهان نازک‌تر و آسیب‌پذیرتر می‌شود و غدد بزاقی توانایی حفظ رطوبت طبیعی دهان را از دست می‌دهند.

در نتیجه، بزاق کاهش پیدا می‌کند یا کیفیت آن تغییر می‌کند و دهان مستعد خشکی و التهاب می‌شود.

در چنین شرایطی، خشکی دهان معمولاً همراه با احساس زبری داخل دهان، تحریک‌پذیری مخاط و افزایش احتمال التهاب لثه یا عفونت‌های دهانی بروز پیدا می‌کند؛ نشانه‌هایی که می‌توانند زنگ هشدار کمبود ویتامین A باشند.

اگر قصد مشاهده و خرید مکمل‌های ویتامین A را دارید می‌توانید به دسته مکمل‌های ویتامین A مراجعه کنید و با تنوع محصول بالا بهترین انتخاب را داشته باشید.

کمبود ویتامین‌های گروه B

ویتامین‌های گروه B نقش مهمی در متابولیسم سلولی، سلامت مخاط دهان و عملکرد طبیعی اعصاب و غدد بزاقی دارند.

این ویتامین‌ها به‌طور مستقیم در حفظ یکپارچگی بافت‌های دهانی و کیفیت بزاق نقش دارند و برای بازسازی سلول‌های آسیب‌دیده ضروری هستند.

در صورت کمبود ویتامین‌های گروه B، به‌ویژه B2، B3 و B12، مخاط دهان به‌تدریج ملتهب و حساس می‌شود و ترشح بزاق کاهش پیدا می‌کند یا کیفیت آن تغییر می‌یابد.

این وضعیت می‌تواند باعث شود دهان سریع‌تر خشک شود و توان ترمیم طبیعی بافت‌های دهانی کاهش پیدا کند.

از نظر بالینی، این کمبود معمولاً با علائمی مانند خشکی دهان، ترک و التهاب گوشه لب‌ها، سوزش یا درد زبان و التهاب لثه همراه است.

به‌ویژه خشکی و ترک دور دهان اغلب نشانه کمبود ویتامین‌های B2 و B3 است و کمبود B12 می‌تواند با سوزش زبان و تشدید خشکی دهان خود را نشان دهد.

پیشنهاد می‌کنیم اگر قصد خرید و مصرف مکمل ویتامین گروه B را دارید، به دسته مکمل‌های گروه B مراجعه کنید و با تخفیف ویژه و تنوع بالا خرید خود را نهایی کنید.

کمبود ویتامین C

ویتامین C یکی از ریزمغذی‌های کلیدی برای حفظ سلامت لثه‌ها، تولید کلاژن و ترمیم بافت‌های دهانی است.

این ویتامین همچنین نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب‌های دهانی دارد و به حفظ استحکام بافت‌های همبند دهان کمک می‌کند.

وقتی بدن با کمبود ویتامین C مواجه می‌شود، قدرت ترمیم مخاط دهان کاهش پیدا می‌کند و بافت‌های لثه و دهان آسیب‌پذیرتر می‌شوند.

در این شرایط، التهاب، حساسیت و اختلال در سلامت مخاط می‌تواند به‌طور غیرمستقیم باعث تشدید خشکی دهان شود.

در موارد خفیف، این کمبود ممکن است با خشکی دهان، حساسیت لثه‌ها و زخم‌های کوچک دهانی همراه باشد و در موارد شدیدتر، علائمی مانند خونریزی لثه و التهاب گسترده دهان نیز دیده شود؛ نشانه‌هایی که می‌توانند بیانگر کمبود ویتامین C باشند.

مکمل‌های گروه C در داروخانه فارمادو با تنوع بالا در اختیار شماست تا بتوانید با قیمت مناسب خرید خود را انجام دهید. برای مشاهده مکمل‌های ویتامین C کلیک کنید.

کمبود ویتامین D3

ویتامین D3 اگرچه مستقیماً بزاق تولید نمی‌کند، اما نقش مهمی در تنظیم سیستم ایمنی، کاهش التهاب و حفظ سلامت دندان‌ها و لثه‌ها دارد.

این ویتامین به تعادل فرآیندهای التهابی در دهان کمک می‌کند و از سلامت محیط دهانی حمایت می‌کند.

در صورت کمبود ویتامین D3، احتمال بروز التهاب لثه و بیماری‌های دهانی افزایش پیدا می‌کند.

این التهاب‌ها می‌توانند عملکرد طبیعی غدد بزاقی را تحت تأثیر قرار دهند و در نهایت، احساس خشکی دهان را تشدید کنند.

افرادی که با کمبود ویتامین D3 مواجه هستند، ممکن است هم‌زمان دچار التهاب لثه، حساسیت دهانی و احساس خشکی پایدار در دهان شوند؛ به‌ویژه اگر این کمبود برای مدت طولانی ادامه داشته باشد.

در صورت نیاز به جبران کمبود این ویتامین، مصرف مکمل ویتامین D3 باید بر اساس شرایط فردی و با نظر متخصص انجام شود.

با مراجعه به دسته مکمل‌های ویتامین D3 می‌توانید انواع محصولات را بررسی و بر اساس نیازتان ثبت سفارش کنید.

کمبود آهن

آهن برای اکسیژن‌رسانی مناسب به بافت‌ها و حفظ سلامت سلول‌های بدن ضروری است. بافت‌های دهانی و غدد بزاقی نیز برای عملکرد طبیعی خود به اکسیژن‌رسانی کافی وابسته هستند و کمبود آهن می‌تواند این فرآیند را مختل کند.

در کم‌خونی ناشی از فقر آهن، مخاط دهان نازک‌تر و حساس‌تر می‌شود و کیفیت بزاق کاهش پیدا می‌کند. این تغییرات می‌توانند باعث خشکی دهان، التهاب مخاط و افزایش احتمال ایجاد زخم‌های دهانی شوند.

از نظر بالینی، خشکی دهان در کنار علائمی مانند رنگ‌پریدگی مخاط دهان، زبان صاف یا سوزان و زخم‌های مکرر دهانی می‌تواند یکی از نشانه‌های همراه کمبود آهن باشد.

در صورت تأیید کمبود آهن، استفاده از مکمل‌های حاوی آهن متناسب با نیاز بدن می‌تواند به بهبود کیفیت بزاق و کاهش علائم دهانی کمک کند.

کمبود روی یا همان زینک

روی یکی از مواد معدنی کلیدی برای ترمیم بافت‌ها، عملکرد سیستم ایمنی و سلامت غدد بزاقی است. این عنصر معدنی در حفظ کیفیت بزاق و مقاومت مخاط دهان در برابر التهاب و عفونت نقش مهمی دارد.

در صورت کمبود روی، ترشح بزاق ممکن است کاهش پیدا کند و مخاط دهان نسبت به عوامل تحریک‌کننده و عفونت‌ها حساس‌تر شود. این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز خشکی دهان و تشدید مشکلات دهانی شود.

افراد دچار کمبود زینک معمولاً بیشتر مستعد آفت‌های دهانی، التهاب لثه و احساس خشکی مداوم در دهان هستند؛ علائمی که با کاهش توان ترمیمی بافت‌های دهانی ارتباط مستقیم دارد.

علاوه بر مواردی که گفتیم، چند ویتامین و ماده معدنی دیگر هم می‌توانند در شرایط خاص روی خشکی دهان اثرگذار باشند، اما نقش آن‌ها معمولاً «ثانویه یا غیرمستقیم» است، نه علت اصلی.

در ادامه آنها را گفته‌ایم:

ریزمغذی‌هایی که می‌توانند به‌طور غیرمستقیم در خشکی دهان نقش داشته باشند:

ریزمغذی‌های مؤثر به‌صورت غیرمستقیم

1. ویتامین E

ویتامین E یک آنتی‌اکسیدان قوی است و در حفظ سلامت غشاهای سلولی نقش دارد. کمبود شدید آن می‌تواند باعث خشکی و آسیب‌پذیری مخاط‌ها شود، اما به‌ندرت به‌تنهایی علت خشکی دهان است.

در موارد کمبود، استفاده از مکمل‌های حاوی ویتامین E می‌تواند به حفظ سلامت مخاط‌ها کمک کند، هرچند این کمبود معمولاً علت اصلی خشکی دهان نیست.

2. منیزیم

منیزیم مستقیماً روی ترشح بزاق اثر نمی‌گذارد، اما کمبود آن می‌تواند باعث خستگی، اختلالات عصبی و تشدید استرس شود.

از آنجایی که استرس یکی از عوامل تشدیدکننده خشکی دهان است، کمبود منیزیم می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم این مشکل را بدتر کند.

3. ید

ید برای عملکرد صحیح تیروئید ضروری است. اختلالات تیروئیدی می‌توانند باعث خشکی دهان شوند.

در این حالت، کمبود ید به‌طور غیرمستقیم و از طریق اختلال هورمونی می‌تواند زمینه‌ساز خشکی دهان باشد.

4. امگا ۳

امگا ۳ ویتامین یا ماده معدنی نیست، اما ذکرش مهم است. این ترکیبات در کاهش التهاب و حفظ رطوبت مخاط‌ها نقش دارند.

کمبود امگا ۳ می‌تواند باعث خشکی عمومی مخاط‌ها (از جمله دهان) شود، ولی علت کلاسیک خشکی دهان محسوب نمی‌شود.

در صورت دریافت ناکافی، مکمل‌های حاوی امگا ۳ می‌توانند در کاهش التهاب و بهبود رطوبت عمومی مخاط‌ها نقش حمایتی داشته باشند.

درمان خشکی دهان ناشی از کمبود ویتامین‌ها

گام اول: جبران کمبودها، نه صرفاً رفع خشکی

در خشکی دهان با منشأ تغذیه‌ای، تمرکز اصلی باید روی بازگرداندن تعادل ریزمغذی‌ها در بدن باشد، نه فقط کاهش احساس خشکی.

کمبود ویتامین‌هایی مانند A، گروه B، C و D و همچنین عناصری مانند آهن و روی، می‌تواند مستقیماً روی سلامت مخاط دهان و عملکرد غدد بزاقی اثر بگذارد.

تا زمانی که این کمبودها به‌طور اصولی جبران نشوند، خشکی دهان معمولاً به‌صورت دوره‌ای عود می‌کند، حتی اگر موقتاً بهبود پیدا کند.

گام دوم: حمایت از غدد بزاقی در دوره ترمیم

پس از شروع جبران کمبودها، بدن به زمان نیاز دارد تا بافت‌های دهانی و غدد بزاقی ترمیم شوند. در این دوره، حفظ رطوبت دهان و کاهش فشار روی غدد بزاقی اهمیت زیادی دارد.

نوشیدن منظم آب، پرهیز از خشکی طولانی‌مدت دهان و استفاده از روش‌هایی که جویدن و بلع را آسان‌تر می‌کنند، می‌تواند به بدن کمک کند تا این مرحله ترمیم را با علائم خفیف‌تری پشت سر بگذارد.

گام سوم: جلوگیری از تشدید آسیب‌های دهانی

خشکی دهان، اگر کنترل نشود، می‌تواند به التهاب لثه، پوسیدگی دندان و عفونت‌های دهانی منجر شود. در دوره‌ای که بدن در حال جبران کمبود ویتامین‌هاست، دهان نسبت به آسیب‌ها حساس‌تر می‌شود.

به همین دلیل، رعایت بهداشت دهان، استفاده از محصولات غیرتحریک‌کننده و پرهیز از عواملی مانند دخانیات و الکل، نقش پیشگیرانه دارد و مانع از طولانی شدن روند بهبود می‌شود.

گام چهارم: چه زمانی نیاز به بررسی پزشکی وجود دارد؟

اگر با وجود اصلاح تغذیه و رعایت مراقبت‌های دهانی، خشکی دهان ادامه پیدا کند یا همراه با علائمی مانند زخم‌های مکرر، سوزش زبان یا التهاب شدید لثه باشد، لازم است موضوع به‌صورت تخصصی بررسی شود.

آزمایش سطح ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌تواند مشخص کند که آیا کمبودها به‌طور کامل جبران شده‌اند یا عامل دیگری در ایجاد خشکی دهان نقش دارد.

جمع‌بندی

خشکی دهان در بسیاری از موارد می‌تواند نشانه کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی مهم مانند ویتامین‌های A، گروه B، C و D3 یا عناصری مثل آهن و روی باشد.

این کمبودها با تأثیر بر سلامت مخاط دهان و عملکرد غدد بزاقی، باعث کاهش کیفیت بزاق و ایجاد احساس خشکی می‌شوند.

اگر خشکی دهان خفیف و موقتی است، اصلاح رژیم غذایی و مصرف مایعات کافی معمولاً کمک‌کننده خواهد بود.

اما در صورت تداوم علائم یا همراهی آن با نشانه‌هایی مانند ترک گوشه لب‌ها، سوزش زبان یا التهاب لثه، بررسی دقیق‌تر و پرهیز از مصرف خودسرانه مکمل‌ها اهمیت دارد.

در چنین شرایطی، دریافت مشاوره تخصصی داروسازی از داروخانه فارمادو می‌تواند به شناسایی علت واقعی خشکی دهان و انتخاب آگاهانه مکمل‌های مناسب کمک کند؛ تا هم مشکل ریشه‌ای برطرف شود و هم از مصرف غیرضروری مکمل‌ها جلوگیری شود.

سوالات متداول

کمبود کدام ویتامین بیشتر از بقیه باعث خشکی دهان می‌شود؟

ویتامین‌های A، گروه B، C و D3 و همچنین آهن و روی بیشترین ارتباط را با خشکی دهان دارند.

آیا خشکی دهان همیشه به کمبود ویتامین مربوط است؟

خیر، عواملی مانند مصرف برخی داروها، کم‌آبی بدن، استرس و بعضی بیماری‌ها هم می‌توانند باعث خشکی دهان شوند.

خشکی دهان ناشی از کمبود ویتامین چه علائمی دارد؟

ترک گوشه لب‌ها، سوزش زبان، التهاب لثه و زخم‌های دهانی از علائم شایع هستند.

آیا مصرف مولتی‌ویتامین می‌تواند خشکی دهان را برطرف کند؟

فقط در صورتی مؤثر است که خشکی دهان ناشی از کمبود ویتامین‌ها باشد.

خشکی دهان چه زمانی نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

زمانی که خشکی دهان مداوم باشد یا با درد، زخم یا مشکل در بلع همراه شود.

برای انتخاب مکمل مناسب خشکی دهان از کجا می‌توان مشاوره گرفت؟

می‌توانید از مشاوره تخصصی داروسازی در داروخانه فارمادو استفاده کنید.

References

1. Ship JA, Pillemer SR, Baum BJ. Xerostomia and the geriatric patient. Journal of the American Geriatrics Society. 2002;50(3):535–543.
   (مرجع پایه و معتبر درباره خشکی دهان و کاهش بزاق)

2. Turner MD, Ship JA. Dry mouth and its effects on the oral health of elderly people. Journal of the American Dental Association. 2007;138(Suppl):15S–20S.
   (رابطه خشکی دهان با سلامت دهان و بزاق)

3. Moynihan PJ, Kelly SA. Effect of nutrition on saliva and oral health. Nutrition Reviews. 2014;72(12):739–753.
   (ارتباط تغذیه، ویتامین‌ها و عملکرد بزاق)

4. Kumar N, Brooke A, Burke M. Oral manifestations of nutritional deficiencies. Journal of Family Medicine and Primary Care. 2020;9(3):1413–1418.
   (کمبود ویتامین‌ها و علائم دهانی از جمله خشکی دهان)

5. Palmer NOA, Yeoman CM. Vitamin deficiency and oral health. Dental Update. 2019;46(7):646–654.
   (مرجع مستقیم برای کمبود ویتامین و مخاط دهان)

6. Wang Y, Jia S, Xu K, et al. Association among dry mouth, vitamin B2 deficiency, and mortality. Journal of Oral Rehabilitation. 2025;52(4):464–473.
   (مرجع جدید و بسیار قوی درباره ویتامین B و خشکی دهان)